जेन जी आन्दोलन र युवा नेतृत्व : रक्षा बमको संघर्ष र लोकतन्त्रको भविष्य

सडकबाट उठेको प्रश्न र नयाँ पुस्ताको जिम्मेवारी

नेपालको राजनीतिक तथा सामाजिक आन्दोलनमा पछिल्लो समय ‘जेन जी’ (Gen Z) पुस्ताको सक्रियता र हस्तक्षेपकारी उपस्थिति स्पष्ट रूपमा देखिन थालेको छ। लामो समयदेखि जरा गाडेको बेथिति, भ्रष्टाचार र कुशासनविरुद्ध सडकमा उत्रिएका युवाहरूको नेतृत्वमध्ये अग्रपंक्तिमा आउने एक परिचित नाम हो— रक्षा बम।

सुदूरपश्चिमको माटोबाट हुर्किएर काठमाडौंसम्मको सामाजिक र राजनीतिक यात्रा तय गरेकी रक्षा बमले विद्यार्थीकालदेखि नै विभेद, असमानता र अन्यायविरुद्ध आवाज उठाउँदै आएकी छिन्। सडकलाई आफ्नो सबैभन्दा ठूलो विश्वविद्यालय मान्ने उनी, अधिकार प्राप्तिका लागि केवल गुनासो पोख्नुपर्छ भन्ने मान्यताबाट माथि उठेर नागरिक सचेतना र जवाफदेहिताको पक्षमा उभिँदै आएकी छिन्।

सडकका आन्दोलनदेखि अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चसम्म

रक्षा बमको पहिचान कुनै एउटा घटना वा सीमित नारामा मात्र सीमित छैन। उनले निर्मला पन्तको न्यायका लागि भएको आन्दोलनदेखि लिएर विभिन्न किसान आन्दोलन, साना तथा असंगठित व्यापारीहरूको हकहित, र सामाजिक न्यायका हरेक मोर्चामा सक्रिय सहभागिता जनाउँदै आएकी छिन्।

“हामी परिवर्तनका लागि सडकमा उत्रिएका छौं, र यो देशमा हरेक नागरिकले सुरक्षित महसुस नगरेसम्म हाम्रो प्रश्न रोकिने छैन।”

विशेष गरी नेपालमा सामाजिक सञ्जाल प्रतिबन्ध र कुशासनविरुद्ध केन्द्रित भएर उठेको जेन जी आन्दोलनका क्रममा उनले खेलेको नेतृत्वदायी भूमिकाले उनलाई राष्ट्रिय मात्र होइन, अन्तर्राष्ट्रियस्तरमा समेत चर्चाको केन्द्रमा ल्यायो। नर्वेको ओस्लोस्थित प्रतिष्ठित नोबेल शान्ति सम्मेलन लगायतका विश्वमञ्चहरूमा आमन्त्रित भएर उनले नेपालका युवाहरूको आवाज र लोकतन्त्रको अवस्थाबारे आफ्नो स्पष्ट धारणा राखिसकेकी छिन्।

"सबल नागरिक नै लोकतन्त्रको पहिलो पहरेदार हो"

पुरानो राजनीतिक नेतृत्व र दलीय सिन्डिकेटप्रति युवा पुस्ताको असन्तुष्टि बढिरहेको सन्दर्भमा रक्षा बमले लोकतान्त्रिक संस्थाको सुदृढीकरणका लागि चनाखो नागरिक समाजको आवश्यकता औँल्याउँदै आएकी छिन्। आन्दोलनले ल्याएको परिवर्तनलाई संस्थागत गर्न आगामी दिनमा निर्वाचन र नीति निर्माणको तहमा समेत युवाहरूको अर्थपूर्ण सहभागिता हुनुपर्ने उनको जोड छ।

• सुशासन र जवाफदेहिता: भ्रष्टाचार र कुशासन उमेरभन्दा पनि मानसिकतासँग जोडिएको विषय भएकोले राज्यका हरेक निकायमा पारदर्शिता हुनुपर्ने।
• सचेत नागरिक समाज: सरकारलाई सही बाटोमा हिँडावका लागि बलियो र प्रश्न गर्न सक्ने नागरिक समाज अपरिहार्य रहेको।
• युवा र राजनीति: युवाहरू केवल आन्दोलनमा मात्र सीमित नरही नीतिगत निर्णय र चुनावी प्रक्रियामा समेत सक्रिय हुनुपर्ने।

निष्कर्ष

रक्षा बम र उनको पुस्ताले उठाएका मुद्दाहरूले नेपालको राजनीतिमा नयाँ तरङ्ग ल्याएको छ। यसले पुराना दलहरूलाई मात्र होइन, समग्र शासन प्रणालीलाई नै उत्तरदायी बन्न बाध्य पारेको छ। जबसम्म नागरिकहरूले निरन्तर प्रश्न गरिरहन्छन् र अधिकारको रक्षाका लागि सचेत रूपमा उभिरहन्छन्, तबसम्म देशमा वास्तविक परिवर्तन सम्भव हुन्छ भन्ने गतिलो उदाहरण यो आन्दोलनले प्रस्तुत गरेको छ。